Anasayfa | Knye | Ariv 30 Temmuz 2021, Cuma
Gndem: Kltr-
Sanat
Gndem: Hayat
40i Gndem Nbeti Ke
40PENCERE
ki Nokta st ste
Esma rkmez
Matbaadan Tantma Ko!

Yeilde Durmak
Hale Sert
Kanavie

Olay Yeri nceleme
Zehir Hafiye Battal Kttab
Tezekten Terazi ya da ok "hit" Alan Hep "tklanan" Yaz Budur!

[ Kitap -> Ekstra ]

Kumrunun Donu ve Bir Paradoks

Atalay Girgin

07.02.2006 - 14:14

Daha ilk satrda belirteyim ki, bu bir 'tantm' yazs deil. Aksine, bir romann 'tantm'na ilikin yazlara damgasn vuran bir kavram zerine; bu kavram balamnda da sormaya, sorgulamaya ynelik... Dahas bu romann, 'nesneleme'ye, 'nesneletirmeye' olumsuzluk atfederek yadsmaya alan her 'tantmc's tarafndan, kanlamaz bir biimde, nesneletirilii zerine. Paradoks da bu. Romann ad 'Kumru le Kumru'... Balkta 'donu' sz konusu edilen Kumru ise, romann temel karakterlerinden birinin ad.

'Kumru le Kumru' Tahsin Ycel'in son roman... Yaynland gnden bu yana, hakknda birok yaz yer ald, dergi ve gazetelerde. Ve bu yazlarn geneli, romann eletirel ve btnsel bir deerlendirilmesinden ok, onun 'tantm'na dnkt. Bu 'tantm' yazlarnn geneline damgasn vuran da 'nesneleme' kavramyd. Bu kavram, neredeyse, tm roman anlamann ve anlamlandrmann temel anahtar gibi sunuldu okura.

Hatta bunlardan birinde, Hrriyet Gsteri dergisinin ubat 2005 tarihli saysnda yer alan 'Tahsin Ycel'in Kumru le Kumru romannda nesne ve nesneleme' balkl ve Sadk Aslankara imzal yazda, Kumru'nun paal donunu karp, Tuna hanmn donunu ve memeliini giymeye balamas bile 'nesneleme' olarak niteleniyordu. 'Nesneleme' ise, olup olamayaca bir yana, gnmzde varl tartlmakszn kabul edilmesi gereken bir olumsuzluk hali olarak sunuluyordu. Ki Aslankara'ya gre, o her yerdeydi ve "her birimiz boynumuzdaki bu kara elenkle dolayor"duk zaten.

te yandan Sadk Aslankara, romann 115. sayfasndan yapt alntnn ard sra da, "Bunun bir yan, zde aidiyete dayal benzeim duygusunu te yan ise yerine gemeye-koymaya dayal zdeim duygusunu getiriyor grldnce. Nesneleme, kuramsal temelde daha baka nasl dile getirilebilir ki?" diyerek, hem nesnelemeden ne anladn hem de bunun, sanki, baka trl dile getirilemeyeceini bildirir okura. Ki bylece, 'nesneleme' kavramnn romanda, 'kuramsal temelde' ve nelii dzeyinde ikin klndna iaret eder. Hatta, romann "'nesneleme' olgusuna" zglendiini sylemenin daha doru olacan belirtir.

Ve Aslankara, nesnelemenin "ardndan bir yabanclamann gelmemesi olas mdr artk; bu erevede nesnelemenin sanrlarla kucaklamamas dnlebilir mi?" sorularna ikin kld kendi yantn, sorularn sorulu biimiyle okura da verdirtmeye ynelir. Ki kendi yant, "evet" ya da "bilinemez" olmadna gre, "hayr"dr.

Bu girizgh iin son bir belirleme: Sadk Aslankara, gereklikten romann evrenine, romann evreninden gereklie ynelilerinde izledii, bir yandan bazen indirgemeci bazen de genellemeci yaklamyla, dier yandan da, sanrm ki hem 'nesneleme'ye hem de yayncnn, romann reklamlarnda ne kard "yabanclamann tamamlaycs eyalama" temasna bal kalma kaygsyla olsa gerek, ayn yazda elikiye der. Bir yerde, nesnelemenin "ardndan bir yabanclamann gelmemesi olas mdr artk" derken; bir baka yerde, yabanclamann ardndan nesnelemenin geldii dncesiyle, insann "gerelere yabanclap, kendisini bunlara yatknlk iinde teslim ediverdi"ini (*) belirtir. Ki bu bariz bir eliki, bariz bir tutarszlktr. Btnsel olarak gereklii aklama giriiminde ya da bu gerekliin farkl alanlar arasnda ba kurma yneliinde, akln ve dnmesini, bu bir kavram da olsa, herhangi bir varla endeksleyen, herhangi bir varln ipoteine veren, her insann yaayabilecei trden bir tutarszlk, bir elikidir bu.

'KUMRU LE KUMRU' BR VAROLAN MI YOKSA NESNE M?

'Kumru ile Kumru', Tahsin Ycel tarafndan nce dnsel dzeyde tasarmlanp nesneletirilen sonra da zelde roman olarak, genelde ise bir varolan olarak ortaya konan bir nesnedir. Her nesne, ister dnsel olsun, isterse bilincimizden bamsz olsun, ayn zamanda bir varolandr. Ancak her varolan ayn zamanda bir nesne deildir. nk hibir varolan kendi bana ve kendinde bir ey olarak, 'nesneleme' yeteneine haiz deildir; nesneleemez.
'Kumru le Kumru' da, yazarnca son noktas konulduu ve "bitti" denildii andan itibaren, yazarndan baka hibir kimse bilmiyor bile olsa, artk o, zel anlamda edebiyatn, sanatn gerekliine; genel anlamda ise toplumun, bilinen ve bilinemeyen boyutuyla dnyann, hatta evrenin gerekliine katlan bir varolandr. Ki bu dzeyde, 'Kumru le Kumru'nun bir nesne oluu ve onun yeniden nesneletirilebilirlii, yalnzca Tahsin Ycel iin geerlidir; nk tamamlannn ardndan, yazarndan da bamszlar o.

Yazar, roman yaynevine teslim ettikten sonra ise, o, yaync tarafndan da olumlu ya da olumsuz anlamda nesneletirilebilir bir nesne haline gelir. Diyelim ki, 'Kumru le Kumru'da olduu gibi, hem yazarnn adna ve tannmlna, hem de romann niteliine ya da yazar tanmasa bile yalnzca "eserin niteliine binaen" yaync tarafndan, "Bu roman gzel. ok iyi i yapar; satar ve para kazandrr" denilerek olumlu anlamda nesneletirildi ve basmnn yaplp yaynlanmasna karar verildi. Sonra da, yine diyelim ki, matbaaya gnderilip, "ok iyi i" yapacak olmasna istinaden, on binlerce adet bastrld. Bu durum, sz konusu romann, on binlerce okur tarafndan nesneletirilen bir nesne haline geldiine mi delalet eder? Elbette ki hayr. Bu yalnzca, basm yaplan romann, birer varolan olarak depoda ya da datm yaplmsa kitap raflarnda duran, on binlerce nshas olduuna iaret eder. Baslan kitabn, tesadfen ulam olanlar dnda, geni okur kitlesi tarafndan nesneletirilen bir nesne haline gelebilmesi iin, bakalarnca da yeniden nesneletirilip sunulmas gerek daha.
Bu bakalar ise reklamc ve tantmclardr. 'Kumru le Kumru' da bu yeniden nesneletirilme srecinden gemi ve hl da gemektedir. Yayncs, "yabanclamann tamamlaycs eyalama" temas ekseninde nesneletirip reklamlarla sunar okura. Tantmclar ise, 'nesneleme'yi, nesneletirmeyi olumsuzlamalarna ramen, rnein Sadk Aslankara'nn yapt gibi, "amza sunulmu trajedik, kapkara bir elenk olarak alabilirler pekala 'Kumru le Kumru'!" ya da "'Kumru le Kumru'nun bir Charles Chaplin klasiine dnd unutulmamal" diyerek nesneletirirler onu. nk, olumlu anlamda deerli ve arpc niteliklerle nesneletirilip deerli bir nesne olarak sunulmad srece, bir kitabn okunmasn ya da herhangi bir maln hzl bir biimde tketilmesini salamak olanakl deildir. Bundan dolay, okunmas gereken bir kitap olarak nesneletirilip bir nesne klnmas gerekir. Aksi halde, kitap raflarnda ya da depolarda bir varolan olmaktan teye geemez.
Bundan dolaydr ki olan tkettirebilmek, varolanlar anlamak ve anlamlandrp yeni eyler retmek, gereklie yeni varolanlar katabilmek iin de olsa nesneletirme kanlmazdr. nk nesneletirilmemi olan, 'ey'liiyle kaim olan hibir eye ilikin bildirimde bulunulamaz. Bu noktada nesneletirme, insann, gemiten bugne, bulunduu en kk alandan balayarak, evresinde varolanlara doru ya da yanl, olumlu ya da olumsuz deer ve nitelikler atfederek tm yeryzn, adm adm evreni, kendi dnsel, duygusal ve bedensel boyutuyla retim ve tketim zincirine eklemleyerek, kendini var klma, kendisi gibi olanlar koruma, yaatma, mutluluk ve refahn salama ve ayn zamanda da biimlendirme eylemliini ierir. nsan, nesneleen, eyalaan bir varlk deil; aksine nesneletiren ve eyalatran bir varlktr.
Genelde 'tantmclarn zelde ise Sadk Aslankara'mn, bir yandan 'nesneleme'ye ve nesneletirmeye olumsuzluk atfederken, dier yandan nesneletirmede bulunma paradoksuna dmelerinin nedeni de burada gizlidir. nk onlar, 'Kumru le Kumru'yu olumsuzluk nitelii ykledikleri bir kavram ekseninde anlamaya, anlamlandrmaya ve dahas bu kavram ekseninde de potansiyel okur kitlesine alglatmaya ynelmilerdir.

zellikle Aslankara, kendisini ylesine kaptrr ki bu kavrama, sanki onu camlar renkli bir gzlk gibi kullanmaya yeltenir ve tabiri caizse bakt her yerde ayn rengi grrcesine, Kumru'nun don ve memelik kullanmaya balamasnda bile nesnelemenin rneini grr. Tpk, elindeki tek ara eki olann hereyi ivi olarak alglayp akmaya yeltenmesi misali...

KAVRAMLAR NE GZLKTR NE MAYMUNCUK

Oysa kavramlar ne gzlktr ne de maymuncuk... Kavramlar, her kapy amak iin kullanlan basit maymuncuklara dntremezsiniz. Herhangi bir kavram, toplumsal gereklii anlamann, anlamlandrmann ve aklamann anahtar klamazsnz. Keza bu bir roman evreninin gereklii iin de geerlidir. Kavramlar uygun yerde ve uygun zamanda kullanldnda ilevseldir. nk onlar dnmemizin temel birimleridir. En genel haliyle, olaylarn, olgularn, durumlarn, nesnelerin, vb zihnimizdeki tasarmdr. Kimi kavramlarn hem nelii hem de gereklii vardr. Kimi kavramlarn ise nelii olsa da gereklii yoktur. Salt dsel, dnseldir.

Bundan dolaydr ki, kavramlarla dnyor olmak yetmez. Kavramlar da dnmek gerek. Onlarn neliklerini, gerekliklerini, yani herhangi bir varla delalet edip etmediklerini de dnmek, sormak, sorgulamak gerek. Yoksa yerli yersiz kullandnz ayn kavram gelir sizi vuruverir en olmadk zamanda...

Son sz: 'Tantmclarn, 'Kumru le Kumru'y, olumsuzluk nitelii ykledikleri 'nesneleme', 'nesneletirme' kavram ekseninde tantmalar zerine yazlan ve bir nesneletirme olan bu yaz, baz 'tantmclarn, roman, neliini dikkate almakszn 'trajik', 'trajedik' kavramlaryla nesneletirmelerini de ierebilirdi. Ancak u anda daha fazla uzatmak istemiyorum.

*) Sadk Aslankara, Hrriyet Gsteri Dergisi, ubat 2005, s. 10. Bu dipnotu herhangi bir tahrifat iddiasna yer brakmamak iin veriyorum. nk, Sadk Aslankara'nn devrik bir biimde kurduu, "Gerelere yabanclap, kendisini bunlara teslim ediverdi yatknlk iinde..." cmlesini, ben, herhangi bir anlam kaymasna yol amakszn ayn szcklerle ama baz szcklerin yerlerini deitirerek kullandm.

Kumrunun Donu ve Bir Paradoks, Atalay Girgin, Hrriyet Gsteri , Eyll 2005 , Say: 273 , Sayfa: 66-67.

Tahsin Ycel'in son roman Kumru ile Kumru medyada oka tantld ve konuuldu. Atalay Girgin nesneleme kavram etrafndaki bu romann nesneletiine dair hakl bir eletiri sunuyor.  
Bize GelenlerTm

Kahraman zerine Dersler / Ouz Karaka
Grsel iirin lk Kitab: Dada Korkut
Makyaj Hatas / Yavuz Altnk
Olu ve Bozulu / bn Sina
Hi / Merih Gnay
Arivlik HayatlarTm

Asaf Hlet elebi 100 Yanda / mer Faruk erifolu
Arivcilerin Babas: Muallim Cevdet / Zeynep Berkta
Dergi SergeniTm

Dergi Yazarnn Tad Baka
Anlay Dergisi Artk Tm eriiyle nternette
Karagz 7 kt
Dergh Dergisi Yine Dopdolu
Trk Edebiyatndan "Kagarl Mahmud" zel Says

Yorum yazabilmeniz iin ye olmanz gerekiyor. ye olmak iin tklayn.

(ye iseniz sayfann en stnde sa tarafta yer alan ksmdan giri yapmalsnz.)


Henz yorum yaplmam.

ye Girii
Kullanc ad
ifre
Beni hatrla
ifremi unuttum!
cretsiz ye Olun!
Son 10 Yorum
toplant (10.12.2013 - 17:25)
tek st (26.02.2013 - 01:08)
yok var, var var (26.02.2013 - 01:06)
Ho bir yaz (17.08.2012 - 00:19)
beklerken (27.05.2012 - 21:07)
bir yorum (21.12.2011 - 20:20)
bir yorum (21.12.2011 - 20:13)
ite tam da byle (18.11.2011 - 20:37)
Gitmek (18.11.2011 - 19:53)
ELF LAM RA (28.10.2011 - 00:02)
Yorum iin ye olun!