« Anasayfa | Künye | Arşiv 22 Ocak 2020, Çarşamba
Gündem: Kültür-
Sanat
Gündem: Hayat
40i Gündem Nöbetçi Köşe
40PENCERE
İki Nokta Üst Üste
Esma Ürkmez
Matbaadan Tanıtıma Koş!

Yeşilde Durmak
Hale Sert
Kanaviçe

Olay Yeri İnceleme
Zehir Hafiye Battal Küttab
Tezekten Terazi ya da Çok "hit" Alan Hep "tıklanan" Yazı Budur!

[ Kitap -> Ekstra ]

Büyük Akıllar Benzer Düşünmez

Liesl Schillinger

23.03.2006 - 22:07

Çeviri: Canan Dindaş

Lotoyu genelde yanlış insanlar kazanır. Çünkü doğru rakamlar, kazandığı parayı hayalindeki şehrin oluşması ya da bir hastane kurulması yolunda harcayacak kişiler için, nadiren yan yana gelir. Bu yüzden Oxford'da eğitim görmüş filozof Matthew Steward'ın kendi şansını yarattığını görmek hem çok şaşırtıcı hem de çok sevindirici. Matthew Steward başarılı bir yönetim danışmanlığı firması kuruluşuna yardım etmiş ve buradan sağladığı kârlar, onun kendisini düşünce hayatına adamasına yol açmıştır.

Yeni hayatın bir kısmı 17. yy. dalavereciliğinin hikayesine dönüştü. Bu hikaye çarpık filozof Gottfried Wilhelm Leibniz'in Steward'ın halen sürdürdüğü modern felsefenin yaratıcısı Brauch de Spinoza ile uğraşlarıydı.

Spinoza sadece doğa kanunlarının sebep - sonuçlarına dayalı, düzen ve amaçtan bağımsız bir evren öne sürdü. Bu kainatın Tanrısı, aslı doğa olarak tanımlanabilecek hiçbir şeye müdahale etmeyen bir varlıktı. Spinoza insanoğlunun mevcut durumdan ve kendine göz kulak olmaktan sorumlu olduğuna inandı ve bütün bunlarda özgürlüğü gördü. Steward bu durumu: "iki ya da üç yüzyıldır beklenen felsefi gelişmeler" olarak tanımlar. (Einstein'a tanrıya inanıp inanmadığı sorulduğunda: "Ben Spinozanın tanrısına inanırım." diye cevaplamıştır.)

Steward "Saray Mensubu ile Sapkın Düşünceli Kişi" de çok saygın ve bilindik düşünürleri "gürültü" olarak ele alıp metafizik düşüncelerle alakalı yeni bir sayfa açarak hemen hemen imkansızı başarmıştır. Steward konuşan iki karakteri dönemin insanları olarak göstererek onların alışkanlıklarını, sosyal hayatlarını renkli ve açık bir biçimde anlatır. Steward akıcı ve neşeli bir yazardır. Onun ilaveleri verimli bir nüktedanlık gösterir. Steward şöyle yazar: "Leibniz'in kariyeri boyunca gösterdiği politik faaliyetlerinin merkezi tek bir sloganla özetlenebilir; Spinoza'yı durdurun!" ve ekler; "Leibniz'in Spinozism paranoyası Leibniz'in yaşadığı çağın bir özelliğidir." Okurlar içinde bulunduğumuz çağı o çağdan daha üstün görmesinler diye Steward anti- Spinoza kampanyasıyla anti- komünizm mücadelesini kıyaslar ve her ikisini de cadı avına benzetir.

Spinoza'nın zamanında dar görüşlü düşünürlerin karşıt fikirlere ve popüler düşüncelere karşı duydukları şüpheye hâkim olan ve zengin patronları dize getiren soru şuydu: "Eğer Spinoza'nın tanrısına inanıyorsanız aslında sürgün, hapis ya da ölümle cezalandırılabilecek bir suç olan ateizmin içinde bulunmuyor musunuz?" Leibniz buna inanıyordu. Spinoza'yı, zircirlenip kamçılanmayı hak eden kötü, şeytani bir insan olmakla suçlayan piskopos ve onu aforoz eden Amsterdamlı Yahudiler gibi birçokları da böyle düşünüyordu. Steward'a hâkim olan muamma ise; Spinoza'nınkilerden farklıymış gibi gösterdiği fakat aslında ondan kopyaladığı öğretileri ile kendi ateizmini maskelemek için Spinoza'ya tepki olarak alaycı bir biçimde kendi felsefesini oluşturan Leibniz'in Spinoza'nın tanrısına inanıp inanmadığıdır.

Steward'ın , Leibniz'in mektuplarından ve yazılarından çıkardığı en çok tartışma yaratan ipucu 1976'da ortaya koyduğu, Leibniz 30 yaşındayken kendi felsefesini tam manasıyla geliştirmeden önce Spinozayı ziyarete gitmiş olmasıdır. Leibniz arkadaşlarına yazdığı mektuplarda bu buluşmayı hiçbir hoşnutsuzluğun yaşanmadığı, sadece Spinoza ile anektod değişimi yaptıkları üzerinde çok da durulması gerekmeyen bir buluşma olarak anlatmıştır. Stewart , aslında bu ziyaretin günler aldığını ve Leibniz'in oyunsu alaylarının " Tanrının varlığına dair kanıtlar " içerdiğini yazmıştır. Leibniz, bunu Spinoza'nın yanında yazmış ve ona okumuştur.

Steward sadece Leibniz'le alay etme amacı gütmemiştir. Onun verimli çalışmalarını ve matematikteki ilerlemelerini kabul etmiştir. Steward'ın temel gayesi Leibniz'in düşüncelerinin derinliğini Spinoza'ya borçlu olduğunu göstermektir. Steward, Spinoza'nın insan ruhunun ve bedeninin ayrılmaz bir biçimde birbirine bağlı olduğuna ve bunların doğa kanunları gölgesinde birlikte geliştiğine inandığını ve Leibniz'in bu düşünceden rahatsız olduğunu açıklar. Çünkü bu düşünceden varılan sonuç şudur: Ruh da bedenle birlikte ölür.

Leibniz ruhun ölümsüz olduğunu kanıtlamak için ruh ve bedenin birbirinden ayrı olduğunu göstermeye çalıştı. Leibniz her şeyin ve herkesin birer Monad (birliktelik / beraberlik) olduğu ve Tanrı tarafından belirli bir yolda hareket etmeleri için önceden programlandıkları kanısına vardı. Ona göre her bedene ayrı bir ruh eşlik ediyor ve bunlar tesadüfen aynı şeyleri yaşıyordu. Leibniz, Tanrının bir monad olduğunu ve bu yüzden onun monadların monadı olduğunu söylemiştir.

Spinoza'nın yumuşak doğası Einstein için yeterli bir tanrı olmuş olabilir. Fakat bu Leibniz için yeterli değildi. Zaten bu, Tanrı'ya hizmeti insanlara hizmetten öte tutanlar için de tatmin edici değil. Stewart bu Tanrıyı şöyle tanımlıyor: "Spinoza'nın tanrısı doğa kanunları dışında hiçbir istisnaya olanak vermez, sizin için mucizeler göstermez, size hiç sevgi göstermez, sizin iyi olup olmadığınıza dair hiçbir endişe taşımaz. Kısacası o size zaten sahip olmadığınız hiçbir şeyi vermez. Başka bir deyişle Spinoza'nın tanrısı sadece kendi başının çaresine bakabilenlere yardım eder."

Saray Mensubu ile Sapkın Düşünceli Kişi, (Leibniz, Spinoza ve Tanrının Modern Dünyadaki Talihi [Kaderi]), Matthew Stewart, 351 shf., W.W. Norton & Company.

Kaynak: http://www.nytimes.com/2006/02/26/books/review/26schillinger.html?pagewanted=2

(26.02.2006 tarihinde, adresinden alınarak İngilizce aslından, Türkçeye çevrilmiştir.)

Lotoyu genelde yanlış insanlar kazanır. Çünkü doğru rakamlar, kazandığı parayı hayalindeki şehrin oluşması ya da bir hastane kurulması yolunda harcayacak kişiler için, nadiren yan yana gelir.  
Halep&ArşınTümü »

» Hrant Dink Sonrası "Yitik Yürek" Tartışması
» "Atatürk ve Din" Tartışması
» "Tasavvuf Neşriyatı" Tartışması
» Paramparça Entelektüeller ve Fikirler: "İmparatorluğun Çöküş Döneminde Osmanlı Ermenileri" Başlıklı Ertelenen Konferans Sonrasında Türk Entelijansiyası
» "Bir Zamanlar Bir İsmet Özel Vardı..." Tartışması
Bize GelenlerTümü »

» Kahraman Üzerine Dersler / Oğuz Karakaş
» Görsel Şiirin İlk Kitabı: Dada Korkut
» Makyaj Hatası / Yavuz Altınışık
» Oluş ve Bozuluş / İbn Sina
» Hiç / Merih Günay
40ikindi KitaplığıTümü »

» Işık Yanar'ın İkinci Romanı Çıktı: "Şemsiye Tamircisi"
» Bir İhtilalciden Dinlediklerim - Müfid Ekdal / Nuri Altun
» Tarihin Büyük Yalanları-Richard Shenkman / Nuri Altun
» Bütüncül Psikoterapi Ne Kadar Gerekli Ve Ne Kadar Mümkün? / Ali Ayten
» Kısa 20. Yüzyıl Tarihi: 1914-1991 Aşırılıklar Çağı / Seda Yaşar

Yorum yazabilmeniz için üye olmanız gerekiyor. Üye olmak için tıklayın.

(Üye iseniz sayfanın en üstünde sağ tarafta yer alan kısımdan giriş yapmalısınız.)


Henüz yorum yapılmamış.

Üye Girişi
Kullanıcı adı
Şifre
Beni hatırla
Şifremi unuttum!
Ücretsiz Üye Olun!
Son 10 Yorum
toplantı (10.12.2013 - 17:25)
tek söğüt (26.02.2013 - 01:08)
yok var, var var (26.02.2013 - 01:06)
Hoş bir yazı (17.08.2012 - 00:19)
beklerken (27.05.2012 - 21:07)
bir yorum (21.12.2011 - 20:20)
bir yorum (21.12.2011 - 20:13)
işte tam da böyle (18.11.2011 - 20:37)
Gitmek (18.11.2011 - 19:53)
ELİF LAM RA (28.10.2011 - 00:02)
Yorum için üye olun!