« Anasayfa | Künye | Arşiv 21 Kasım 2017, Salı
Gündem: Kültür-
Sanat
Gündem: Hayat
40i Gündem Nöbetçi Köşe
40PENCERE
İki Nokta Üst Üste
Esma Ürkmez
Matbaadan Tanıtıma Koş!

Yeşilde Durmak
Hale Sert
Kanaviçe

Olay Yeri İnceleme
Zehir Hafiye Battal Küttab
Tezekten Terazi ya da Çok "hit" Alan Hep "tıklanan" Yazı Budur!

[ Kitap -> Ekstra ]

Doğu'nun Meyvelerini Batı'nın Tepsisinden Sunmak

Ali Ayten

24.04.2008 - 13:10

Doğu'nun bilgeliği ile Batı'nın psikolojisinin sentezini yapmayı amaçlayan bir uğraşın adı ben ötesi psikolojisi (transpersonel psikoloji). Carl Gustav Jung'da ilk örnekleri görülen ve Abraham Maslow'un kurucusu olduğu bir psikoloji ekolü. Davranışçılık, psikanaliz ve hümanist psikoloji ekollerinden sonra psikolojideki dördüncü gücü temsil ediyor. Transpersonel ekolde amaç, sezgisel ve rasyonel yaklaşımları birleştirerek, insanı daha bütüncül bir yaklaşımla açıklamaya çalışmaktır. Bu yaklaşım, batılı insanın problemleri karşısında çaresiz kalan psikolojinin yeni arayışıdır. Robert Ornstein'ın Yeni Bir Psikoloji, Lynn Wilcox'un Sûfizm ve Psikoloji ve Nossrat Peseschkian'ın Doğu Hikâyeleriyle Psikoterapi isimli kitapları bu yaklaşımla yazılan ve Türkçe'ye çevrilen kitaplardan bazıları. Batılılar tarafından yapılan ben ötesi psikolojisi çalışmalarının yanında batının psikolojisini tanıyan ve bu psikolojinin insanın tüm katmanlarını açıklamakta yetersiz kaldığını öne süren doğulu yazarlar da var. İsviçre'de psikiyatri eğitimi alan Mustafa Merter bunlardan birisi. Merter, batılı psikolojinin insanın sadece karanlık katmanlarını açıklamakla uğraştığı ve ulvi tarafını görmezden geldiğini öne sürer. Mevlâna'nın Dokuz Yüz Katlı insan metaforundan mülhem yazdığı kitabı Dokuz Yüz Katlı İnsan'da en alt katlardan en üst katlara kadar insanın nasıl bir olgunlaşma süreci geçirdiğini, bilinçdışındaki "yaramaz çocuk"ların nasıl olgunlaştırıldığını Tasavvuf ve psikolojinin birlikte oluşturduğu açıklayıcı dille gözler önüne serer. Mevlana'nın "Ey İnsan-ı Kamil! Senin o muazzam varlığın, belki dokuz yüz kattır; dibi kıyısı olmayan bir denizdir" beyitinde anlattığı insanı, psikolojinin kavramları ancak tasavvufun yöntemleriyle okuyucuya taşır. Kötülüğü emreden nefsin (Nefs-i Emmare) en alt katından razı olan ve razı olunan nefse kadar uzanan "sarp yokuşu", bu yolun zorluklarını ve insana kazandırdıklarını anlatır.

California'daki Transpersonel Psikoloji Derneğinin kurucusu olan psikiyatrist Robert Frager, Kalp, Nefs ve Ruh isimli kitabıyla bu senteze büyük katkıda bulunur. O da batılıdır. Psikolojinin yetersizliklerinin farkındadır. Frager, tasavvufun insan tasavvurunu ve insan psikolojisine ve eğitimine dair öngörülerini psikolojinin diliyle aktarır bizlere. Sûfi psikolojisinde merkezi konuma sahip üç kavramdan bahseder: Kalpten, nefsten ve ruhtan. Tasavvuf geleneğindeki zengin maneviyatı ve kişilik gelişimi gözler önüne serer. Zira tasavvuf psikolojisinde amaç, Batı psikoterapide olduğu gibi insanı topluma uyumlu birey yapmakla sınırlı değildir. Manevi bir gayeyle bireyin olumsuzluklarını giderme ve onu ilahi olana ulaştırmadır asıl hedef. Bu süreçte bireyin topluma yararlı ve uyumlu olması doğal olarak sağlanmış olur.

Mistik tecrübeyi en renkli boyutlarıyla yaşayan ve manevi olgunlaşma sürecinde daha fazla yol kateden mümtaz insanlardan sözler ve kıssalar anlatır Frager. Konunun daha rahat anlaşılmasını ve kitabının zevkle okunmasını sağlamaktadır. Tasavvufi gelenekteki insanın bütün varlığını olumlu ya da olumsuz bir yöne sevk edebilen kalbin hastalıklardan uzak tertemiz kalmasının yollarını, batılı psikolojinin ifadeleriyle yansıtır. Bu Doğu'nun meyveleri ve zenginliklerinin (tasavvufi kültürün) Batılı tepsilerde sunulmasıdır.

"Kendini bilen Rabbini bilir" sözüyle özetlenebilen varoluş tecrübesini, bireyin kendini tanıyarak Rabbine ulaşmasını, tasavvufi yolculuğun odağına yerleştiren Frager, sûfilerin yaşamından yola çıkarak kendini gerçekleştiren, olgun bir insan portresi çizer. Sorumluluklarından kaçmak yerine onları en iyi şekilde yerine getiren, Yaratıcı'nın verdiği kabiliyetleri en iyi şekilde kullanan ve geliştiren, dürüst davranan, insanları seven ve onlara hizmet eden olgun bir insan örneğidir bu. Kişisel ruhun negatif özelliklerinden kurtulma ise, Hz. Peygamberin ifade ettiği gibi "büyük mücadeleyi" temsil eder. Sembolizm ağırlıklı ifadesiyle damlanın (birey) nehirler (rehber) vasıtasıyla okyanusa (Yaratan) uzanan yolculuğunu anlatır Frager. Bu yolculuğun küçük bir parçasındır aslında. Robert'ten Ragıb'a geçiş. Ve kitap bir duayla son bulur tıpkı burada olduğu gibi Ey rabbimiz! Sen olmaksızın biz huzur bulamayız.

Robert Frager, Kalp, Nefs ve Ruh: Sûfi Psikolojisinde Gelişim, Denge ve Uyum, Gelenek Yayınları, İstanbul 2003, 231 sayfa.

Frager, tasavvufun insan tasavvurunu ve insan psikolojisine ve eğitimine dair öngörülerini psikolojinin diliyle aktarır bizlere. Sûfi psikolojisinde merkezi konuma sahip üç kavramdan bahseder: Kalpten, nefsten ve ruhtan.  
Dergi SergeniTümü »

» Dergi Yazarının Tadı Başka
» Anlayış Dergisi Artık Tüm İçeriğiyle İnternette
» Karagöz 7 Çıktı
» Dergâh Dergisi Yine Dopdolu
» Türk Edebiyatından "Kaşgarlı Mahmud" Özel Sayısı
40ikindi KitaplığıTümü »

» Işık Yanar'ın İkinci Romanı Çıktı: "Şemsiye Tamircisi"
» Bir İhtilalciden Dinlediklerim - Müfid Ekdal / Nuri Altun
» Tarihin Büyük Yalanları-Richard Shenkman / Nuri Altun
» Bütüncül Psikoterapi Ne Kadar Gerekli Ve Ne Kadar Mümkün? / Ali Ayten
» Kısa 20. Yüzyıl Tarihi: 1914-1991 Aşırılıklar Çağı / Seda Yaşar
"Kitap"lı SohbetlerTümü »

» Bir Kütüphanenin Serencamı ve "Yazma"ların Açılan Bahtı...
» İsmail Kara: "Türkiye'de sosyal bilimciler ilkokul düzeyinde ilmihal bilgisine bile sahip değiller!" / Röportaj: Önder Deligöz
» İletişim Yayınları Editörü Ali Artun: "Sanat hayata tekrar kök salmalı" / Röp: Barış Yıldırım
» "Surre-i Humayun'la yaşanan güzelliği yeniden yaşamak mümkün" / Röportaj: Yüsra Mesude
» İsmail Bilgin: "Safiye Hüseyin'leri Yeterince Anlatamadık"

Yorum yazabilmeniz için üye olmanız gerekiyor. Üye olmak için tıklayın.

(Üye iseniz sayfanın en üstünde sağ tarafta yer alan kısımdan giriş yapmalısınız.)


Henüz yorum yapılmamış.

Üye Girişi
Kullanıcı adı
Şifre
Beni hatırla
Şifremi unuttum!
Ücretsiz Üye Olun!
Son 10 Yorum
toplantı (10.12.2013 - 17:25)
tek söğüt (26.02.2013 - 01:08)
yok var, var var (26.02.2013 - 01:06)
Hoş bir yazı (17.08.2012 - 00:19)
beklerken (27.05.2012 - 21:07)
bir yorum (21.12.2011 - 20:20)
bir yorum (21.12.2011 - 20:13)
işte tam da böyle (18.11.2011 - 20:37)
Gitmek (18.11.2011 - 19:53)
ELİF LAM RA (28.10.2011 - 00:02)
Yorum için üye olun!