[ Haberler -> Edebiyat Haberleri ]

Edebiyatın 2004'teki Yansımaları

29.12.2004 - 18:40

Edebiyat, 2004'te ürünlerden çok tartışmalarla gündeme geldi. Alkım Yayınları'nın, Ahmet Altan'ın son kitabını çok ucuz bir fiyatla piyasaya sürmesi ile başlayan "ucuz kitap" tartışması 2004'e damgasını vurdu.

Ahmet Altan'la sınırlı kalmayan bu furya, çok satan romancılarla, gazete yazılarını kitaplaştıran köşe yazarlarıyla ve mistik öğreti kitaplarıyla sürdü ve nihayet Türk romanının ustalarına gelip dayandı. Önce romanımızın köşe taşlarından Orhan Kemal'in Cemile'si (Epsilon Yayınları) 100 bin adet basılıp "ucuz" fiyatla satışa sunuldu; böylece Orhan Kemal, ölümünden yıllar sonra "çok satanlar" listesine girmiş oldu. Ardından, Peyami Safa'nın "9. Hariciye Koğuşu" da Alkım Yayınları'nca 250 bin adet basılıp 1.950.000 liradan satıldı.

Roman patlaması ve "Öykü bitti mi?" tartışması

"Ucuz kitap" kadar önemli bir başka gelişme, "roman çılgınlığı" tartışmasıydı. Bir önceki yıla oranla, basılan kitap sayısının ikiye katlandığı 2004'te, deyiş yerindeyse bir roman furyası yaşandı. İlk romanlar, anı romanlar, biyografi romanlar, tarihî romanlar, polisiyeler derken, roman hep gündemde kaldı. Bu nicel büyüme, beraberinde nitelik sorununu getirse de, Selim İleri (Yarın Yapayalnız), Latife Tekin (Unutma Bahçesi), Oya Baydar (Erguvan Kapısı) ve Vedat Türkali (Kayıp Romanlar) gibi usta imzalar yeni yapıtlarıyla romanda iyi şeyler de olduğunu gösterdiler.

2004'te bir başka tartışma da öyküde yaşandı. Başar Başarır'ın yazdığı "Bitti mi Öykü Çağı?" (Cumhuriyet Kitap) adlı yazı, öykü çevrelerinde epey konuşuldu. Öykü türünün kendini yenilemesi gerektiğini savunan Başarır'ın savı, öykücü ve eleştirmenlerin de katkısıyla, yılın en verimli tartışmasını doğurdu. Faruk Duman, Behçet Çelik, Başar Başarır, Jale Sancak, Sadık Yalsızuçanlar ve Nalan Barbarosoğlu, 2004'te yeni yapıtlarıyla öne çıkan öykücülerdi.

Türk şiiri sessiz ve derinden...

Şiirde ise 2004, rutin tartışmalarla geçen bir yıl oldu. Söz konusu polemiklerin çoğu, yapıcı olmaktan uzaktı. Serkan Ozan Özağaç ve Lale Müldür arasındaki intihal tartışması, Gösteri dergisinde yer alan 'şiir eleştirisi dosyası' zihinlerde kalanlardı. Yayınlanan ürünler açısından çok parlak bir yıl geçirmemiş olsa da Türk şiiri, Hilmi Yavuz ve İlhan Berk gibi ustaların yeni yapıtları ve dergilerde yayınlanan kimi unutulmaz şiirlerle yine belli bir düzeyin üstünde kalmayı başardı.

Dergiler için zor bir yıl oldu

Bu yılın önemli gelişmelerinden biri de edebiyat dergiciliğinde yaşandı. Resmî Gazete'de yayınlanan ve 26 Haziran 2004 tarihinde yürürlüğe giren 5187 sayılı "Basın Yasası", onlarca dergiyi kapanma noktasına getirdi. Bunun yanı sıra yayın hayatına merhaba diyen "Ada" ile 1980'lerin unutulmaz dergisi "Şiir Atı" yeniden yayınlanmaya başlarken, "E" dergisi yayın hayatına son verdi.

Edebiyatın kazançları

Yılın önemli olaylarından biri, 2004/2005'in Kültür ve Turizm Bakanlığı'nca Necip Fazıl Yılı ilan edilmesiydi. Bu çerçevede, şair hakkında bir film ve "armağan kitap" hazırlandı. Bakanlık bir "armağan kitap" da İlhan Berk için hazırladı. New York Times'ın "Yılın en iyi on kitabı" listesinde Orhan Pamuk'un yer alması, Hilmi Yavuz ve Sait Maden'in Şili hükümetinden şeref madalyası almaları da sevindirici gelişmelerdi.

2004'ün Edebiyat Ödülleri

Nobel Edebiyat Ödülü: Elfriede Jelinek
TÜYAP Onur Ödülü: Gülten Akın
Necatigil Şiir Ödülü: Seyhan Erözçelik
TYS Onur Plaketi: Fazıl Hüsnü Dağlarca
Altın Portakal Şiir Ödülü: Güven Turan
Sait Faik Hikâye Armağanı: Başar Başarır
Dünya Şiir Günü Büyük Ödülü: Ülkü Tamer
Orhan Kemal Roman Armağanı: İnci Aral
Ömer Asım Aksoy Ödülü: Feridun Andaç
Behçet Aysan Şiir Ödülü: Baki Ayhan T.
Chamisso Ödülü: Feridun Zaimoğlu
Cahit Zarifoğlu Şiir Ödülü: İsmail Kılıçarslan
Dünya Kitap-Yılın Telif Kitabı: Nezihe Meriç (Çavlanın İçinde Sessizce)
Sedat Simavi Edebiyat Ödülü: Demir Özlü
Memet Fuat Deneme Ödülü: Nilüfer Kuyaş
Memet Fuat Eleştiri Ödülü: Füsun Akatlı
Cevdet Kudret Ödülü: Oya Baydar
Cemal Süreya Şiir Ödülü: S. Yolgiden
Yunus Nadi Ödülleri: Ahmet Erhan-Tuğrul Keskin (şiir), Ayşe Sarısayın (öykü), Murat Gülsoy (roman)

Edebiyatın Kayıpları

2004 yılında da Türk edebiyatı için önemli kayıplar vardı. Şair Şükran Kurdakul, denemeci Vedat Günyol, yazar Uğur Özakıncı, son dönemde anılarıyla gündeme gelen Cahit Uçuk, yazar ve sosyolog Serol Teber, başarılı öykücü Mehmet Günsür, yazar ve sanat tarihçisi Fahir İz, şair İlhan Geçer ve türkolog Şinasi Tekin bu yılın kayıplarıydı.

(Zaman)